Башкирская Политическая Нация

Башкорт қағизәләренең тыуыуы.

Без украин һалдатының мәқәләһен матбуғат итәбез. Ул башкорт халық йүнәлеше менән нық қызықһына һәм аноним рәүештә үзенен фекерзәре менән бүлешергә риза булды.
Мәқәл, уның үтенесе буйынса, тик башқорт телендэ матбуғат ителә.
Бер көн ақһақал Хай Таоның қапқаһына бер ир туқылдай.
‘Мин һине көрәшкә сақырам,’-тей қунақ , ишек алдына ингәс.
‘Мин һине көрәшергә сақырам һәм, әгәр һин риза булһаң, көрәш курһәтелгән регламент буйынса уткәреләсэк.’
Һәм ул, башын эйеп, Хай Таоның қулына қиммәтле, төслө еп менән бәйләнгән қағыз тоттора.

  • ‘Мин көрәште қабул итәм’,- тей Хай Тао, сөнки был уның ғөрөф-ғәзәте була.
  • Кем дә кем был көрәштең қағизәләрен утәмәй – шул кеше еңелгән итэп һанала.
    Хай Тао ипле генә башын эйеп ризалаша һәм бирелгән кағыззы аса башлай. Шул вакыт ул қунақтың күззәрендә осқон һизә һәм Хай Тао уға иғтибар менән қарай.
  • Без бит әле башламанық?- тип өндәшә Хай Тао һораулы күззәре менән.
  • Қунақ йылмайа һәм башын қалқа.
  • Көрәш язылған қағизәләр буйынса уткәреләсәк, – тип өстәй.
    Хай Тао тиз генә документты кире яба.
  • Бәлки был документта көрәш хәзер үк башлана тип язылғандыр һәм беренсе башлаған көрәшсе -еңэүсе тип һаналалыр, – тип өндәшә Хай Тао. Мин уқығансы, һин мине таяқ менән һуғырһың да һәм беззең көрәш тамамланған тип һаналыр.
    Қунақтың йөзө үзгәрешһез қала.
  • Ә әгәр зә мин уқығансы һинең терһәктәреңде тотоп торһам, ә қағизәлә мин һиңә тейергә рөхсәт ителмәй тип язылғандыр?! Ул сақта мин көрәштә еңелгәнмен тип һаналасақ, – тим дауам итә ақһақал.
  • Ә әгәр зә мин ялсыларыма һеззе тотоп торорға қушһам, ә ул қағизә буйынса дөрөс түгелдер? Мин қағизәләрзе белмәгәнсе – мин еңеләм. Мин уларзы уқығансы – мин шулай уқ еңелдем.
    Һәм шул вақыт, документты уқып тормайынса, Хай Тао кағыз бөртөгөн усаққа ташлай. Ул усакта быға тиклем япрак яққандар.
  • Ярар, һинең қағизәләрең буйынса һуғышабыз, қунақ – тип мөрәжәғәт итә ақһақал йылмайып. Йыйылған халық беззен көрәште карап исбат итһен. Кем дә кем еңелә – шул кеше қағизәләрзе үтәмәгән тип һанала.
  • Һин еңеүсе , бөйөк Хай Тао, – тип әйтә илгизәр эйелеп. Ысын еңеү көстә генә тормай икән.
    Мәқәлә Валерий Пекар матбуғатынан алынған. Хай Таоның стратегия тураһында эңгәмәһе. Киев. 2020 йыл.

Был тарих нимә тураһында?
Бер қасан да ят кешеләр менән уларзың қағизәләре буйынса уйнамағыз.
Һәр бер азым һеззе еңеүһезлеккә килтерәсәк. Һәм әгәр зә һез шундай хәлгә эләкһәгез – қағизәләрзе үзгәртегез. Шарттар дөрөс түгел, сөнки һез алдан уқ һайлайүзан мәрхүм қалаһығыз.
Был хәлде башкорт халық йүнәлеше менән сағыштырып қарайық. Ниндәй қазаныштарзы һанап үтергә була?
Әлбиттә, Қуштау! Ниңә? Сөнки был хәлдә башқорттар нестандарт рәүештә уйнаны- қағизә буйынса түгел.
Қағизә буйынса экология менән борсолган общественниктар Хабировқа мөрәжәғәт итергә тейеш ине. Әммә уның урынына ‘Бащқорт’ ойошмаһының егеттәре был мәсьәләне донъя кимәленә кутәреп һәм, иң мөһиме, халық араһында ғауға ойоштора алды. Был хәлгә аптырап қалып һәм башқа төрлө яуап таба алмайынса – өстә ултырған батшалар халық менән ризалашырға мәжбүр була.
Шулай итеп, башқорт активисттары ‘Хабировтың қулъязмаһын утқа ташланы’.
Мәскәүзең тәжрибәһе зур ерзәрзе алыуза ғына түгел, ә шулай уқ халықты сикһез тотоуы менән билдәле.
Идаралықтың төп қоралы – кешеләрзе сикһез қалдырыуза түгел, ә шул ирекһезлек менән қурқытыу.
Башқорттар араһында иректән мәрхүм ителгән һәм үлтерелгән активисттар күп түгел.
100 мең кешегә һанағанда ла – беззен юғалыузар бер ни зә түгел. Был һығымта украина халқының 2010 – 2013 йылғы һәм белорус халқының азаққы йылдағы юғалтыузары менән сағыштырырға мөмкин.
Тағы бер тапқыр әйтеп үтер кәрәк – башкорт халқын репрессия менән қурқытыу репрессияға қарағанда нығырак борсой.
Шул қаршы тороузан қурқыүлық арқаһында, башқорттар күп кенә эшмәкәрлектәрзе рөхсәт итә:

  1. Тәп шул Кремльдә кем һәм ниндәй осорза Башқортостан һәм башқорт халқының байлықтары менән хужа итеүе хәл ителә.
  2. Тәп шул Кремльдә ниндәй ойошма законлы/ легаль икәне билдәләнә һәм ниндәй рәүештә.
  3. Тәп шул Кремль кем ‘илен һөйөүсе’, ‘иноагент’, ‘экстремист’ икәнен һайлай.


Һеззең дошманығыз һеззең алдығызза бронижелетта һәм каскала тора. Қулында – балта. Әммә һезгә сисенергә бойорғандар. Шунан һуң һез бер аяғығызза ғына торорга тейешһегез, беренсе булып көрәш асырға ярамай! Кем дә кем әйтелгән бойороқтар менән риза түгел – уларзы қурқыталар…стоп!
Кем қуйылған қағизәләр менән риза түгел – уларға публик рәүештә мөрәжәғәт итергә кәрәкмәй. Қапыл ғына һәм иғланһыз һөжүм итегез. Бындай күренешкә башлықтар/империя әзер түгел!
Әлбиттә, күп йылдар менән килгән көс күрһәтеү һәм басым, башқорт халқының рухын юққа килтерезе тиерлек. Был һүззәрззе исбатлап, минең татар халқы менән әңгәмәмде килтерергә була. Күптәр, башқорт һәм татар халқы араһында, ‘қанһыз азатлыққа и бойондороқһоз тормошқа’ ышанып етмәй.
Әлбиттә, башқорт хәрәкәтәнең лидерзары был мөмкинлеккә ышана һәм Хозай олатайзан ярзам һораузарын туқтатмай. Әммә бындай мәғлүмәтте кеше араһында таратыу һәм халыкка буш өмөт биреү дөрөс түгел. Был эш милләттәштәрзең иммунитетын һәм еңеүгә ышаныстарын бөтөрөүен ихтимал.
Мисал өсөн белорус халқының тырышыузарын килетерергә мөмкин.
Уларзың көрәшеүе һәм халық ғауғаһы бер ниндәй зә позитив һөзөмтә бирмәне.
Сөнки улар қан қойоулы алыштан баш тартты.
‘Ә көрәш булырмы?’ -тип һорарһығыз һез.
Был хәлде аңлау өсөн төплө анализ эшләргә кәрәк: күпме Мәскәүзең элекке колониялары һуғышһыз айырыла алды.
Бөтә күрше региондар Рәсәй менән һуғыш алып барзы тиерлек(Украина, Грузия, Чечня). Қалғандары (Финляндия, Польша, Эстония, Литва, Латвия) – СССР менән. Йә булмаһа – күршеләрзең территорияһында(Армения, Азербайджан, Молдова) қораллы конфликт булып үтте.
Кахахстанды ла был хәл урап үтмәне. Уларзың ерендә лә, милли бойондороқһоз иғлан итеүзән һуң, рәсәй һалдаты басты(быйылғы йыл вақиғалары).
Шулай итеп, узебеззе, үзебеззең халықты көрәшкә әзерләр кәрәк. Мәғәнәһез бунтқа йә погромға түгел, ә көрәшкә.
Бының өсөн төплө итеп әзерләнеп булмай. Ышаныслы рәүештә әйтергә мөмкин, нықлы итеп тырышып һәм пландар қорған сақта ла, башқорттар әзер булмауы ихтимал. Әммә ләкин, был еңелергә һәм ,башыбыззы эйеп, бер ниндәй зә эштәр башқармасқа кәрәкмәй тигәнде аңлатмай. Был тик, һәр вақыт, иң нық кәрәк сақта әзерлек, ярзам, союзниктар һәм башқа төрлө мөмкинселектәрзең етмәүен аңлата. Тик әзерләнергә кәрәк! Вақыттың бик әз булыуы ихтимал. Бәлки вақыт бер йыл, көн менән һаналалыр, бәлки вақыт иртәгә, бәлки бөгөнгө кискә тиклем генәлер.
Көрәште автомат тотоп һикереүзән йә балта ташлаузан башларға кәрәкмәй. Иң мөһим шарт булып башқорт халқының психолгик яқтан қан қойоуға һәм яуға әзер булыуы тора.
Бындай әзерлек көс қулланыузан башланмай. Әгәр зә халық рухлы һәм қыйыу булып қалһа – әзерәк қан қойоу менән тамамларға була көрәште. Һәм без тағы ла мәқәләнең башына қайтабыз.
Башқорттар уларға бирелгән қағизәләр буйынса уйнай. Әйтәйек, мәсәлән, башкорт қалалары һәм ауылдары буйлап ‘Z’ символикаһын қуйған исәрзәр йөрөй. Улар былай итеп йөрөү рөхсәт ителгәнен белә. Шулай уқ был кешеләр башқорт халқына Вәлинең Башкурдистан флагы менән йәки ‘Башқорт’ эмблемаһын қуйып йөрөргә ярамай икәнен һизә һәм аңлай – шундай қағизәләр.
Қағизә язылған қағыз бөртөгөн утқа ташлағыз! Үзегезгә исәрзәрзең машина тәгәрмәстәрен тишергә йәки ишектәрен һызырға уңайлы вақыт табығыз. Исәрзәр қағизә шарттарының үзгәреүен аңлар. Икенсе тапқыр, шундай сиволика қуйыр алдынан, улар уйлана башлар. Кем ниндәйзер алйот пропаганда өсөн үзенең машинаһынан йәки қиммәтле әйберенән мәрхүм қалырга теләй?!
Кешеләзең/ исәрзәрзең яртыһы, қурқап булыузары арқаһында, был рәүештә үз фекерзәрен күрһәтеүзән баш тартыр. Икенсе яртыһы – үс итеүселәр тураһында ғәйбәт һатыр.
Әммә бындай ғәйбәттәр зә башкорт халқы араһында рухты күтәрер. Башкорт халқы үззәренең көсөн һәм башқорт йүнәлешенең берзәмлеген аңлар.
Бындай бунтты һәм қаршылықты күзәтеү еңел түгел.
Был йүнәлештең башлығы, үзәге, ақсаһы юқ, булған мөмкинселектәр бөтә республика буйлап таралған. Һәр бер исәргә полиция күзәтеүен қуйып булмай.
Был хәл мақсатты ирешеү өсөн тик қан қойор кәрәк тигәнде аңлата микән? Юқ. Қапыл һөжүм итеү йәки хәрби йортқа ташланыузы башқорт халқы аңламаясак һәм қабул итмәй.
Халықтың терәген һәм ярзамын табыу – ул қатмарлы һәм озон юл. Революция вақытында ла, башлықтар һәм идара итеүселәр үззәренең кәрәкмәгәнлектәрен һәм етешһезлектәрен күрһәткәндә лә, халық тиз генә көрәшергә, булған режим менән риза булмауын күрһәтергә ашықмай.
Был хәлде булған революция һәм яу вақиғаларында күзәтергә мөмкин. Тәү булып, халық үзенең қапқа, кайма аша аяғын күтәрә алыуын аңларға тейеш. Шунан һуң ғына халық юлды қаплай аласақ.
Башқортостандың иреклек һәм бойондороқһозлоқ юлына басыуы Путиндың үлеү мәғлүмәтенән башланмаясақ. Рәсәй һалдаттарының Крымдан сығыузарынан һуң да түгел.
Был юлға сығыузың беренсе азымы булып башқорт әзәменең қурқыуы бөтөүзә тора. Әгәр зә һәр кешенең башында репрессия аппаратынан қот осоуы юққа китеп, элекке қурқыныс хәлдәрзең исбатлауы булған қағизәләрзе утқа яққанда ғына, беренсе азым эшләйәнәсәк.